Giriş
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenlere çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak amacıyla kapsamlı yükümlülükler yüklemektedir. İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi, Türk iş hukuku mevzuatının en önemli konularından birini oluşturmakta olup, yükümlülüklerin ihlali halinde ağır hukuki ve cezai yaptırımlar uygulanmaktadır. Bu makale, işverenlerin İSG kapsamındaki temel yükümlülüklerini ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususları incelemektedir.
Risk Değerlendirmesi
İSG Kanunu'nun temel taşlarından biri risk değerlendirmesi yükümlülüğüdür. İşverenler, iş yerlerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikeleri belirlemek, bu tehlikelerden kaynaklanan riskleri analiz etmek ve risk kontrol tedbirlerini kararlaştırmak üzere risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak zorundadır. Risk değerlendirmesinin yazılı olarak yapılması, çalışan temsilcilerinin görüşlerinin alınması ve düzenli olarak güncellenmesi gerekmektedir. Tehlike sınıfına göre risk değerlendirmesi yenileme süreleri; çok tehlikeli iş yerlerinde 2 yılda bir, tehlikeli iş yerlerinde 4 yılda bir, az tehlikeli iş yerlerinde ise 6 yılda bir olarak belirlenmiştir.
İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Görevlendirme
İşverenler, çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli görevlendirmek zorundadır. Bu uzmanların görevlendirmesi Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB) aracılığıyla da yapılabilmektedir. Uzmanların çalışma süreleri, tehlike sınıfına göre farklılık göstermektedir. İşverenlerin uzman görevlendirmemesi veya eksik görevlendirmesi halinde, çalışan başına idari para cezası uygulanmaktadır.
Eğitim Yükümlülükleri
İşverenler, çalışanlarına iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermekle yükümlüdür. Eğitimler işe başlamadan önce, iş değişikliğinde, yeni ekipman veya teknoloji uygulanmasında ve iş kazası veya meslek hastalığı sonrasında verilmelidir. Eğitim süreleri tehlike sınıfına göre belirlenmiş olup; çok tehlikeli iş yerlerinde yılda en az 16 saat, tehlikeli iş yerlerinde 12 saat, az tehlikeli iş yerlerinde 8 saat eğitim verilmesi zorunludur. Eğitim kayıtlarının düzenli tutulması ve denetim sırasında ibraz edilebilir olması büyük önem taşımaktadır.
İş Kazası Bildirim Yükümlülüğü
İşverenler, iş kazalarını kazanın gerçekleştiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmek zorundadır. Meslek hastalıkları ise öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde bildirilmelidir. Bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde idari para cezası uygulanmaktadır. Ayrıca kazanın ölüm veya yaralanmayla sonuçlanması halinde, iş müfettişlerince olay yerinde inceleme yapılmakta ve işverenin kusur oranı belirlenmektedir.
Yaptırımlar ve Sorumluluk
İSG yükümlülüklerinin ihlali halinde işverenler; idari para cezaları, iş kazası tazminatları, cezai sorumluluk ve Sosyal Güvenlik Kurumu'nun rücu davaları ile karşı karşıya kalabilmektedir. 2025 yılı itibarıyla idari para cezaları önemli ölçüde artırılmış olup, risk değerlendirmesi yapılmaması, eğitim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi ve bildirim zorunluluğunun ihlali gibi durumlarda yüksek tutarlı cezalar uygulanmaktadır. İşverenlerin İSG yönetim sistemlerini etkin bir şekilde kurması ve sürekli iyileştirme yaklaşımı benimsemesi, hem yasal uyumu sağlamak hem de çalışan sağlığını korumak açısından kritik önem taşımaktadır.
Introduction
Law No. 6331 on Occupational Health and Safety imposes comprehensive obligations on employers to protect the health and safety of employees. Prevention of work accidents and occupational diseases constitutes one of the most important topics in Turkish labor law legislation, and severe legal and criminal sanctions are applied in case of violation of obligations. This article examines the fundamental obligations of employers within the scope of OHS and the issues that require attention in practice.
Risk Assessment
One of the cornerstones of the OHS Law is the risk assessment obligation. Employers are required to conduct or commission risk assessments to identify hazards existing in or potentially coming from outside the workplace, analyze the risks arising from these hazards, and determine risk control measures. The risk assessment must be conducted in writing, the views of employee representatives must be obtained, and it must be regularly updated. Risk assessment renewal periods according to hazard class are determined as every 2 years for very hazardous workplaces, every 4 years for hazardous workplaces, and every 6 years for less hazardous workplaces.
Appointment of OHS Specialists and Workplace Physicians
Employers must appoint occupational safety specialists, workplace physicians, and other health personnel according to the number of employees and hazard class. These specialists may also be appointed through Joint Health and Safety Units (OSGB). The working hours of specialists vary according to the hazard class. If employers fail to appoint specialists or make insufficient appointments, administrative fines are imposed per employee.
Training Obligations
Employers are obligated to provide occupational health and safety training to their employees. Training must be provided before starting work, when changing jobs, when new equipment or technology is introduced, and after work accidents or occupational diseases. Training durations are determined according to the hazard class: a minimum of 16 hours annually for very hazardous workplaces, 12 hours for hazardous workplaces, and 8 hours for less hazardous workplaces. Maintaining regular training records and ensuring they can be presented during inspections is of great importance.
Work Accident Notification Obligation
Employers must notify the Social Security Institution of work accidents within 3 business days from the date the accident occurred. Occupational diseases must be reported within 3 business days from the date they are discovered. Administrative fines are imposed for failure to fulfill the notification obligation. Additionally, if the accident results in death or injury, labor inspectors conduct an on-site investigation and determine the employer's degree of fault.
Sanctions and Liability
In case of violation of OHS obligations, employers may face administrative fines, work accident compensation claims, criminal liability, and recourse lawsuits from the Social Security Institution. As of 2025, administrative fines have been significantly increased, and substantial penalties are applied for situations such as failure to conduct risk assessments, non-fulfillment of training obligations, and violation of notification requirements. The effective establishment of OHS management systems by employers and the adoption of a continuous improvement approach are critically important both for ensuring legal compliance and protecting employee health.